NYSA -to miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego. Miasto położone jest na granicy Przedgórza Sudeckiego i Niziny Œlšskiej, przepływa przez nie rzeka Nysa Kłodzka. Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 47 793 mieszkańców. W pobliżu Nysy znajdujš się sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Nyskie (w trakcie budowy zwane Zalewem Głębinowskim) nieco dalej Otmuchowskie.Położenie Nysa położona jest w południowo – zachodniej częœci województwa opolskiego nad Jeziorem Nyskim i Nysš Kłodzkš. Stanowi siedzibę powiatu nyskiego oraz jest ważnym centrum administracyjno – gospodarczym w południowej częœci Opolszczyzny. Miasto liczy prawie 50 tysięcy mieszkańców, którzy żyjš i pracujš na powierzchni 27 km2. Nysa leży na skrzyżowaniu ważnych tras: * nr. 46 Kłodzko – Częstochowa, * nr. 41 Prudnik – Nysa, * nr. 401 Brzeg – Nysa, * nr. 411 Głuchołazy – Nysa, * nr. 407 Korfantów – Nysa, Miasto leży w niewielkiej odległoœci od stolicy województwa Opola oraz od autostrady A4 łšczšcej południowy zachód z południowym wschodem Polski. Odległoœci do ważniejszych oœrodków z Nysy: * Kłodzko – 57 km * Wrocław – 82 km * Opole – 57 km * Gliwice – 111 km * Šumperk – 87 km * Autostrada A4 – 39 km [edytuj] Historia Według przekazów w miejscu dzisiejszej katedry stała niegdyœ œwištynia pogańska (X lub XI wiek). Nysa po raz pierwszy została wzmiankowana w 1223 roku, została ona lokowana na prawie flamandzkim. Miasto które przez krótki czas znajdowało się we władaniu ksišżšt wrocławskich pod koniec XIII stulecia znalazło się pod jurysdykcjš biskupów wrocławskich. Nysa z poczštkiem XIV wieku wedle życzenia Henryka Probusa stała się miastem stołecznym Księstwa Nyskiego. Utworzone przezeń księstwo nyskie do 1810 roku rozrastało się pod względem terytorialnym, ludnoœciowym i prawnym gdyż posiadało i stanowiło swe własne prawa np.prawo warzenia piwa czy mila zapowiednia. Znany oœrodek edukacyjny już od œredniowiecza, od 1417 istniała szkoła parafialna, przekształcona w następnych wiekach w znane gimnazjum. W 1497 roku na rynku w Nysie został œcięty przedostatni ksišżę opolski - Mikołaj II. Dogodne położenie miasta na przecięciu szlaków handlowych z Pragi i Kłodzka do Opola i dalej do Krakowa, sprzyjało rozwojowi gospodarczemu miasta. W księstwie kwitł handel, organizowane były dwa targi w dniach œw. Jakuba i œw. Agnieszki, które gromadziły kupców z Austrii, Czech, Moraw i Węgier. Również rzemiosło przeżywało rozkwit powstały m. in. cechy farbiarzy czy złotników. Dodatkowe przywileje jak np. prawo składu, prawo przymusu drogowego czy prawo bicia własnej monety, przysparzały sławy i podnosiły rangę miasta. Jednym z jawnych dowodów iż Nysa była znaczšcym oœrodkiem jest wydana w 1493 roku w Norymberdze Kronika Œwiata która ustawia miasto wœród znaczšcych oœrodków miejskich Europy Œrodkowo-Wschodniej. Drugim z dowodów jest herb Nysy na bramie wjazdowej Mostu Karola w Pradze, któryż herb to wisi obok herbów najznakomitszych miast czeskich. Jest to także znak historii miasta, gdyż Nysa wraz z nadejœciem XIV wieku zostaje się pod panowanie czeskich Luksemburgów, a następnie Habsurgów i na wieki oderwana zostaje od państwa polskiego. Nadawane kolejne przywileje gospodarcze i prawne powodujš, że miasto staje się poważnym importerem soli i handlu winem z Węgier i Nadrenii. Pod wpływem obecnoœci i działania biskupów Nysa otrzymuje tytuł Œlšskiego Rzymu głownie za sprawš licznych budowli sakralnych miasta oraz fontanny Trytona z 1701 roku, wzorowanej na rzymskiej Fontana del Tritone. Kilkadziesišt lat przed Wrocławiem, w 1624, otrzymało kolegium jezuickie Carolinum. Ukończył je przyszły król Rzeczpospolitej Michał Korybut Wiœniowiecki. Okres wojny trzydziestoletniej to okres upadku miasta --> od 1741 roku Nysa jest pod panowaniem Prus i zamieniana jest w miasto–twierdzę. Zmienia to całkowicie charakter miasta, lecz zdaje egzamin podczas obrony miasta przed wojskami Napoleona. Jednoczeœnie jednak statut miasta–twierdzy doprowadza do ogromnych zniszczeń --> dowodem tego sš kule armatnie wmurowane w Dom Starej Wagi. Ostatnim razem zamieniono miasto w twierdzę w 1944 roku. Najgorszy pogrom miasta odbył się w marcu 1945 roku, gdzie podczas walk o miasto uległo zniszczeniu wiele budynków, m. in. gotycka, 94-metrowa wieża ratuszowa, najwyższa jak dotšd budowla miasta. Ogółem zniszczeniu uległo około 80% zabudowy miasta. Po wyzwoleniu następuje odbudowa i rozbudowa miasta, powstajš zakłady przemysłowe, m. in. Fabryka Samochodów Dostawczych (produkujšca popularne w latach 60, 70, 80–tych Nysy), przemysł spożywczy, metalowy. Budowane sš nowe osiedla, obiekty użytecznoœci publicznej. Obecnie Nysa liczy niecałe 50 tysięcy mieszkańców i jest ważnym oœrodkiem administracyjnym i gospodarczym. [edytuj] Zabytki Nysa pomimo wielu zniszczeń wojennych (szczególnie ostatniej wojny, gdy legło w gruzach około 80% zabudowy miejskiej) posiada wiele obiektów godnych uwagi: * Koœciół œw. Agnieszki i œw. Jakuba - pochodzi z XV w., posiada jeden z najbardziej spadzistych dachów w Europie o niebagatelnej powierzchni 4 tysięcy mkw., jest to też miejsce pochówku siedmiu biskupów wrocławskich. * Dzwonnica przy koœciele œw. Agnieszki i Jakuba - z XV w.; jej budowy nigdy nie zakończono, gdyż według planów miała być ponad trzykrotnie wyższa, jednak nie pozwolił na to grunt, na którym stoi. * Wieża Bramy Ziębickiej - z 1350 roku, wieża jest udostępniona dla zwiedzajšcych i stanowi doskonały punkt widokowy. * Wieża Bramy Wrocławskiej - z XIV w. z bogato zdobionym portalem z 1603 roku * Stara Waga - z 1604 roku z oryginalnymi, fasadowymi malowidłami. * Piękna Studnia - z 1686 roku, z ręcznie kutš kratš. * Pałac Biskupów Wrocławskich - z lat 1620 – 1729, na dziedzińcu znajdujš się dwa zegary słoneczne – obecnie Muzeum Okręgowe. * Carolinum - dawny zespół kolegium gimnazjalnego Jezuitów z lat 1722-1725. * Koœciół œw. Piotra i Pawła - dobrze zachowane wnętrze w stylu barokowym, stare polichromie. * Rynek Solny - prawie całkowicie zachowana barokowa zabudowa w stylu jezuickim. * Dom Komendanta - dawna komendantura, obecnie Państwowe Ognisko Plastyczne. * Fontanna Trytona - z 1701 roku; za wzór tutaj posłużyła rzymska Fontana del Tritone Berniniego. * Zespół kamieniczek mieszczańskich - odbudowane ze zniszczeń wojennych, prezentujš dawnš zabudowę Nysy * System pruskich fortyfikacji - jeden z największych w Europie systemów fortów i twierdz. [edytuj] Przemysł i Gospodarka Nysa jest ważnym oœrodkiem przemysłowym i gospodarczym, zarówno w województwie opolskim jak i w skali całego kraju. W mieœcie wyróżnić możemy przemysł metalowy, maszynowy, spożywczy i budowlano-montażowy. Do największych zakładów należš: * Zakład Urzšdzeń Przemysłowych S.A. – urzšdzenia dla przemysłu chemicznego, energetycznego, cukrowniczego i ochrony œrodowiska, * Chio Lily Snack Foods Sp. Z o.o. – największa w kraju wytwórnia chipsów, * Spółdzielnia Pracy Cukry Nyskie – producent wyrobów cukierniczych, * Spółdzielnia Inwalidów Pokój – producent mebli tapicerowanych, * Garbarska Spółdzielnia Pracy Asko – jeden z najnowoczeœniejszych zakładów garbarskich w Polsce, * Nyskie Przedsiębiorstwo Budowlane Opex, * Wytwórnia Lodów i Garmażerki Mrożonej Lodgar, * Fabryka Pomocy Naukowych, * Cafrex, * Zakład Cukierniczy Wacuœ. Do 2002 roku w mieœcie istniał jeden z największych zakładów w województwie i w kraju – fabryka samochodów dostawczych, a póŸniej Nysa Motor. Montowała ona małe samochody dostawcze, m. in. Nysy, Polonezy trucki, a w ostatnim okresie także Citroeny C15. Ponadto w mieœci bardzo intensywnie rozwija się branża handlowa i usługowa. W mieœcie powstaje wiele nowych sklepów i punktów usługowych. Powoduje to, że miasto jest postrzegane jako atrakcyjny cel zakupów i jest chętnie odwiedzane także przez obywateli czeskich. Szacuje się, że w cišgu tygodnia odwiedza Nysę około 20 tys. Czechów. W mieœcie istniejš również stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów m. in. Fiat, Renault, Seat. Istniejš liczne biura leasingowe, banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, liczne hurtownie i składy. [edytuj] Sport Polonia Nysa – klub sportowy w Nysie. Powstał wkrótce po powrocie Dolnego Œlšska i Opolszczyzny do Polski – już w końcu 1945 roku. Pierwszy mecz piłkarze jednak rozegrali dopiero w sierpniu 1946 roku i od tej daty liczy się oficjalnie poczštek klubu. Pierwotnie klub funkcjonował pod nazwš Grom, póŸniej kilkakrotnie zmieniał miano, aby ostatecznie – po fuzji z Budowlanymi, Kolejarzem i Spójniš w 1956 roku – przyjšć nazwę Polonia. Od poczštku klub był zwišzany z branżš energetycznš, w latach 1963–1994 funkcjonował jako Energetyczny Klub Sportowy. Był to okres największej pomyœlnoœci Polonii. Działało wówczas aż 10 sekcji, m.in. koszykówki męskiej i żeńskiej, szermiercza, tenisa stołowego, motorowa. Po upadku w 1994 roku patrona, czyli Zakładów Wykonawstwa Sieci Energetycznych, nyscy sportowcy znaleŸli się w bardzo trudnej sytuacji – działaczom udało się uratować byt Polonii, ale już tylko jako klubu jednosekcyjnego, piłkarskiego. Reszta sekcji nie przetrwała. W tym trudnym okresie klubowi poœpieszyły z pomocš władze miasta, które przejęły stadion, będšcy dotšd własnoœciš ZWSE i przekazały go klubowi w nieodpłatne użytkowanie. Klub od zawsze szczycił się dobrš pracš z młodzieżš i obecnie utrzymuje dwie drużyny juniorów i jednš trampkarzy. Łšcznie obecnie w nyskim klubie futbol uprawia ponad 100 zawodników. Piłkarzy wspierajš obecnie drobni przedsiębiorcy i Urzšd Miasta. Nad Jeziorem Nyskim ma swš siedzibę działajšcy nieprzerwanie od 1961 roku Klub Żeglarski Nysa, w ramach którego działa m. in. jedyna obecnie na OpolszczyŸnie szkółka żeglarska dla dzieci i młodzieży, a także sekcja regatowa (klasy: Optimist i Cadet). [edytuj] Kultura W Nysie mieœci się wiele instytucji kulturalnych zapewniajšce właœciwy poziom dla chętnych którzy preferujš ten typ spędzania wolnego czasu. W mieœcie istniejš: * Państwowe Ognisko Plastyczne, * Panstwowa Szkoła MUzyczna im. Witolda Lutosławskiego, * Muzeum Okręgowe, * Miejska Biblioteka Publiczna im. Władysława Broniewskiego, * Nyski Dom Kultury. .